محمد حسن خان اعتماد السلطنه

191

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

روى داد . خاكش در نجف است ، رضوان الله عليه . حاج ميرزا ابراهيم مجتهد علوى سبزوارى گذشته از مقام علم و علو شأن شريعتمدارى و جامعيت معقول و منقول سخن جود و همت او در تمام ايران جارى است . شرح احوال او را در ترجمهء سبزوار از « مطلع الشمس » آورده‌ام ، مد الله ظلاله و اناله آمانه . سيد المجتهدين ميرزا ابو القاسم حسنى حسينى امام جمعهء دار الخلافه اعلى الله مقامه اين خانواده در ايران بسيار بزرگ است . علم و عمل و فضل و تقوى و قبول عامه و رياست تامه هيچوقت از اين سلسله مسلوب نيفتاده . نياى اعلاى ايشان مير عبد الواسع خاتون‌آبادى رضوان الله عليه با مجلسى اول سمت معاصرت بلكه معاشرت داشته ، و فرزند بزرگوارش مير محمد صالح كه فقيهى فحل و درياى علم و فضل بود به مصاهرت علامهء مجلسى ثانى نايل شد و به اشارت مجلسى عليه الرحمه استبصار را از كتب اربعه شرح كرد ، و شرح علامهء مشاراليه را بر كافى تكميل فرمود ، و كتاب حدائق المقربين كه در كشف از حقايق احوال ملائكه و انبياء عليهم السلام و ائمه و سفراء و سادات و علماء مىباشد از اجلهء آثار و تصنيفات اوست . و خلف بزرگوارش مير محمد حسين سبط علامهء مجلسى در فقه و حديث و تفسير و حسن خط يگانهء زمانه بود . تصانيف بديع پرداخته و علماء عصر را به اجازات نواخته است . از جمله اجازهء كبيرهء وى كه به شيخ زين الدين خوانسارى داده و نام آن را مناقب الفضلاء نهاده از نفايس آثار آن روزگار است و آن اجازه را مقارن محاصرهء اصفهان در فتنهء افغان به قريهء خاتون‌آباد از ناحيهء جى ختم فرموده و از آن سانحهء عظمى نيز شرحى موحش در طى سخن درج نموده . و اين عالم جليل اول كسى است از اين سلالهء نبيل كه به منصب رفيع امامت جمعه نايل گرديد ، چه اين مقام عالى على التوالى به ميرزا محمد تقى الماسى صاحب بهجة الاولياء خلف ميرزا محمد كاظم بن عزيز الله بن محمد تقى المجلسى بن مقصود على اصفهانى رسيده بود و او خاله‌زادهء اين ميركبير است . به گاه وفات وصايت خويش را با اين بزرگوار قرار داد ، لاجرم امامت جمعه نيز كه منصب وى بود با وصى مشاراليه رضوان الله عليه اختصاص گرفت و از آن تاريخ همى در ميان اعقاب انجاب اوست . و خلف وافر الشرف وى مير عبد الباقى امام جمعه نيز از اجلهء علماء عصر خويش بود ، و چون زايرا به عراق عرب رفت اكثر مجتهدين و محدثين عتبات مقدسه از وى اجازه گرفتند ، از آن جمله است سيد بحر العلوم . و منصب جليل امامت جمعهء دار الخلافه از اين دودمان كرامت‌نشان نخست از جانب خاقان مغفور به مير محمد مهدى مبرور تفويض رفت ، و چون او درگذشت حسب الارث و الاستحقاق با خداوند اين عنوان كه اوحد افاق بود انتقال يافت . رياست عظمى و